Şiir Soruları - Rachel Blau DuPlessis


 

 

 

 

 

Rachel Blau DuPlessis, uzun şiir Drafts’ın yazarıdır. En yeni kitabı Drafts is Surge: Drafts 96-114, 2013 yılında Salt Publishing (saltpublishing.com) tarafından yayımlandı. Birkaç “interstitial” (dokular arası) çalışmasından ilki olan Interstices, 2014 yılının Ocak ayında Subpress tarafından yayımlanacaktır. Ayrıca 2013’te Drafts’ın İtalyanca ve Fransızca çevirileri yayımlanacaktır. Yazar aynı zamanda bir eleştirel feminist üçleme olan The Pink Guitar, Blue Studios ve Purple Passages’ın yazarıdır. Ayrıntılı bilgi için yazarın kişisel web sitesini ziyaret edebilirsiniz: rachelblauduplessis.com

 


ŞİİR SORULARI*

Çeviren: Şakir Özüdoğru

Bazen, anlamak istediğin bir şiir ile yüzleştiğinde, onu basitçe tarif etmek iyidir ve ardından bu başlıklardan biri ile ilişkilendirmek. Bölümler başlamak için bir yerdir; ancak son söz demek değildirler. Eğer bu terimlerin bazılarının ne anlama geldiğini bilmiyorsan, lütfen onları araştır ya da sor. Bu sayfadaki bir şairin ismi güncel poetika çalışmaları ya da özelikle not edildikleri vasıflar için önemlidir.

Sözlük: semantik ve etimolojik çalışma. Bir şiirdeki anlamadığın bütün sözcükleri araştır, ama bunun yanında şiir için yaşamsal öneme sahip olduğunu bildiğin bazı sözcükleri de araştır. OED (Oxford English Dictionary)’yi kullan (bütün internet tabanlı materyaller için) – Temple Üniversitesi’nin internet üstündeki Araştırma Veri Tabanlarına çevrimiçi ulaşım. Bu bilginin rezonans bütünlüğünde şiire ne kattığını ortaya çıkar. (Burada OED yerine TDK’nın çevrimiçi sözlüğü ve Temple Üniversitesi yerine TÜBİTAK’ın ULAKBİM Veri Tabanları kullanılabilir ç.n.).

Yapı/Durumun Organizasyonu. Giriş-gelişme-sonuç. Parça bütün ilişkisi. Bitirişin anlamı. Özellikle duyarlı bir nokta olarak kapanışla ilgili sorular (bkz. Hejinian). Dağıtıcı (izdüşümsel) ya da “alana dayalı kompozisyon” (bkz. Olsen). Duygusal düzenleme ya da yörünge. Kapanışın sekansları (Oppen). Materyallerin hızı. Farklı retorikler ve seçimle için kullanılan kolaj, montaj, sıralama, bölümleme, “kesme” – bütün bu stratejilerin birden fazla gerekçesi olabilir ve bu stratejiler birbirinden farklı nedenlerle kullanılabilirler. Anlatımcı yapı, tartışma. Bir taktik olarak tekrar. Varyasyon, cut-up, yeniden birleştirme. Dizisellik.

Form. Formla ilişki içinde olan ölçü ya da ritim. Sabit (alınmış) form ya da icat edilmiş form; poetik geleneğin dışındaki formları da içeren (okuma kitabı, günlük, indeks vb.), varolan sabit formların (sone, gazel vb.) kullanımları ya da onlara yapılan göndermeler. Sayfa ile ilişki halindeki form. “Nesir formlarının” ya da “yazma”nın tercihi. Her çeşit örüntülenmiş düzenlemenin icadı. Usuli form. Belirli formların sosyo-kültürel göndermeleri.

Dizenin Organizasyonu. Dize kırılması, uyak, durgu, dizenin içindeki boşluk, dize bölümünün boyutu, dize bölümlerinin boyutlarının çeşitliliği. Bölümleme (şiiri nesirden ayırmak için benim kullandığım bir terim.) Dize kırılmasına hangi durumda neyin neden olduğu. Dizenin nefes ve beden performansıyla ilişkisi. Dizenin sentaks ile ilişkisi. Dize kırılması ve Dize kırılmasının anlamının formla ilişkisi. Dizenin sayfa ile ilişkisi ve maddi metin (bkz. Olsen). Dize kırılması ve semantik dayanaklar. Dizedeki farklılıklardan temellenen poetik farklılıklar. Parça/bütün ilişkisi ve dize. Ölçü ve dizenin kurulumu.

İmgelem. İmgelemin doğası. İmgelem nasıl işliyor ve hangi türde – metafor yaklaşımlı (bir şeyi başka bir şeyle ifade etme) ya da metonimi yaklaşımlı (sıralama gibi bir liste oluşturma)? İmgelemin üstüne kurulduğu poetik gelenek (anlatımcı, alegorik, metafizik, sürrealist, simgesel). İmgelemdeki göndermeler. Şiir boyunca imajların gelişimi. İmajların tutarlılığı ya da tutarsızlığı—işlev? İmajların şiddeti. İmgelemin şiirde ne olduğu be ne yaptığı. İmaj sekanslarının sunduğu argüman.

Semantik Meseleler. Metnin önerdiği temalar, materyaller ve sonuçlar. Argümanın serimlenmesi. Metin tarafından yapılan “iş”, sosyal, kişisel, bireysel. (Andrews: “Sosyal olanın Teknisyenleri”, der ve Rothenberg yanıtlar: “Kutsal olanın Teknisyenleri”) Metnin varsayımları, değerleri ve sonuçları. Anlamın bir parçası ya da bütünü olarak yöntem (bkz. Siliman). Sosyal, tarihi (bkz. Howe), modern olanın kullanımları ve bunlara yaklaşımlar.

Ses Meseleleri. Ses haritası. Ses örüntüsü, uyağı da kapsayan –düzenli ya da rasgele. Sesin bir parçası olarak ölçü ya da uyak. Sesin katmanları ya da yoğunlukları (bkz. Mackey). Semantik meselelerle sesin ilişkisi: Sözcük oyunları, bölümler arası sürüklenme (sesbirimsel sürüklenme). Şifreli sözcükler ya da gölge sözcükler (çağrışımsal, kinayeli, sözcüğün arkası). “Fonometin, şiirin akustik boyutları, sesalanı” (Bernstein).

Dilbilimsel Meseleler. Poetik ve konuşma diline ait ifadeyi de içeren ifade, ifade düzeyleri, ifade aralıkları. Dil modları ve sosyal göndermeleri. İfade, ton ve özne pozisyonunun yaratılması. Bir şiirdeki anahtar sözcükler ve onların etimolojisi ya da tarihi rezonansı. Mırıltı, lehçe, çokseslilik, çok-dilli stratejiler, çokdillilik, aşina olunmayan kullanımlar ya da karışımlar; ağız, tabirlerin dönüşümü (bkz. Mullen). “Üretici olarak dil”: sözlük kullanımları, yanal ve yatay örgütlenmeler; sesbirimsel kayma. Buluntu dil, dokümanların ve sosyal metinlerin kullanımı. Metin üretimi ve niyet.

Tür. Epik, lirik, balad, ağıt, gazel, taşlama, şarkı, fragman, mektup, manifesto, ilahi, gönderme gibi türlerin göndermeleri ve kullanımları. Bu türlerin herhangi birinde tipik olan dili, biçimi, öznelliği de kapsayan. Şiirin zamanla ilişkileri (ya da kullanılan geçicilik ya da verili olan türle işaret edilen). Türsel karışımlar; heterotürsel, melezlik. “Yeni” türler: yöntem olarak kullanılan biçim, ses ya da sesbirimsel şiir, anlatımcı olmayan düzyazı, liste gibi. Türsel esinlerin keşfi ve kullanılması: manifesto, alfabe, bir şiirin yeniden yazılması ya da o bir şiir aracılığıyla yazmak, eşsesli çeviri.

Gelenek. Şiir ya da poetikanın ataları. Metinlerarasılık ve daha önceki poetik çalışmalara göndermeler, bu çalışma ile ve diğer çalışmalar, türler, şairlerle diyaloglar. Etkilenme endişesi; üretken olarak etkilenme. “Batı”dan daha kapsayıcı olan gelenekler. Diğer şiirlere ve pratiklere göndermeler. Şiirin bir parçası olarak çeviri stratejileri –sadece diğer dillerden çeviriyor olmak gerekmez. Poetik işin geleneği olarak zamanın müziğinin, zamanın sanatının gözünden çalışmak (bkz. Coolidge; bkz. Mackey). Hangi şiir ya da şairlere bu şiirin yakın göründüğü? “Boşluksuz” olarak sayfa (DuPlessis).  

Poetika. Şiir teorisi (bkz. Cage). Şiirin yöntemi – planlanmış ve keşfedilmiş olarak yöntem. Onun varsayımları, kazanımları, kayıpları. İçinde yer aldığı felsefi gelenek. Yazma nedenleri. Yazmanın işlevleri. Poetika tarafından belirlenen şairin doğası. Şiirin neslinin iddiaları – esinlenme, dışavurum, bulunmuş dil, şans, numaralandırılmış prosedürler, tarihi ve ruhsal yerleştirilmişlikler ve keşifler. Poetik otoritenin nasıl varsayıldığı, yayıldığı ve önlendiği?

Sentaks. Sentaksın dize kırımlarıyla, yapı ile, semantik meselelerle (“anlamla”) ilişkisi. Konuşanı, alıcıyı tanımlayan adıllar. Sentaksın doğası (bağlaç olmadan sıralanan kelimeleri, bağlaçlarla sıralanan kelimeler). Semantikle ya da dize ile ilişkili olarak sentaksın alışılmadık özellikleri. Fiil zamanları ve hareket. Sözcük grupları, cümleler, niteleyiciler. Poetik anlam yaratmada sentaks ve dizenin etkileşim yolları. Sözcük gruplarının düzeni kaydığında anlamın kayma yolları. Sentaks ve dizenin bir arada “açılmanın sekansını” kontrol etmesi (Oppen).

“Ses” ve/ya “Bilinç”. Çalışmada sergilenen öznelliğin nosyonları. Eğer varsa, “Ben”in türleri (bkz. Duncan: öznelliklerin çoğaltılması). Öznelliğin öyküsel, düşünceli, dramatik ya da lirik türlerinin kullanılması ya da eleştirisi. “Ben”in yanında diğer adılların ve işlevlerinin ve sosyal rollerinin şiirdeki yeri. Dille ilişkili olarak bilinçle yapılan deneyler. Şiirdeki “Ben/Sen” ilişkisi. Şiirde tasvir edilen olarak Öteki ya da muhatap ya da dinleyici figürlerinin kullanımı. “Kulak”tan anlaşılan kim ya da ne. Şiirde karakterler mi yoksa personalar mı var? Birlik içindeki öznellik soruları. Yazar kim; yazarlık ne? Metinde sunulduğu şekilliyle toplumsal cinsiyet materyalleri ve diğer sosyal konumlar.

Maddi Metin. Sayfa boşlukları ve onların anlamları: Sayfa üstünde şiirin düzenlenmesi ya da görsel sunumu. Beyaz boşluklar. Tipografi—harf boyutu, fontlar. Büyük harfler ve nerede kullanıldıkları (Örneğin, dizelerin başında? cümlelerin? başka bir yer?) Noktalama işaretlerinin konumlandırılması (düzenli ya da norm dışı). Kendi kendine harfler… Teknoloji ve metinin maddeselliği arasındaki etkileşim.

Başlık. “Şiire başlık koyma”: ilk dikkat edilen şey olarak başlığın doğası ve anlamı (bkz. Anne Ferry). Başlık tarafından ya da herhangi bir ikincil metinsel materyal ya da destekleyici materyaller tarafından ortaya çıkarılan sorunlar (ithaf, epigraf, şerh, notlar, tarihler vb.) Başlık alanını ne dolduruyor? Başlıkların tesir olanakları: tanıtıcı? yazarı öne çıkaran? Şiir “hakkında” bir şeyler söyleyen? şiirin içsel bir parçası olan? Başlık koymadan kaçınma – başlıksızlığın imaları. Başlık ve otorite: ad verme.

Şiirin Kurumları. Nasıl ele alınacağı – ciddi olarak, resmi olarak, kutsal olarak, parodik olarak, karşıt olarak (vb.) (bkz. O’Hara). Verili bir zamanda insanların eleştirilerinde “şiir”le ilgili yanlış olan ne? Doğru olan ne – bunun nasıl bir potansiyeli var? Edebi üretimin kurumları. Poetika içinde bir edim olarak şiir. Bir müdahale olarak şiir.

Taklit ya da bozma yoluyla çözümleme. Eğer ilerideki şiirler için bu şiirdeki iddiaları varsayacaksan (senin işin ya da başka bir şairin), bunlar neler olabilir? Onun şiirinden hangi taklitçi edimler akmış olabilir? Onun hakkında bir şey vurgulamak için hangi yollarla bundan materyal toplar ya da bunu bozarsın? Bu çalışmada gömülü olan bazı bulgular ya da olanakları vurgulayarak ya da dönüştürerek hangi projeler öne sürerdin? Yeniden düzenleme, tecrit etme, değiştirme, ekleme. Yazma olarak Okuma; Okuma olarak Yazma (bkz. Osman). Oulipuçu yer değiştirmeler (UOLIPO---Ouvroir de la littérature potentialle). Cut-uplar, stensılllar, karartmalar, yeni düzenlemeler gibi mekanik operasyonlar. Diyalektik olarak okuma ve yazma: türsel ve üretken imalarla yorumsal edimler olarak “geriye doğru okuma”; “deformans” (Jerome McGann/Lisa Samuels).

 

(*) Gard, Rachel Blau DuPlessis'e "Şiir Soruları" metnini burada yayınlamasına izin verdiği için teşekkür eder.